Cemre Yoldaş: Borsa’da pişmanlık hissiyle mücadele

0

Kişi bir şeyi yapma kararı verse de vermese de bu pişmanlık hissinden kurtulamaz. Yaptığında “Neden yaptım” pişmanlığı, yapmadığında “Neden yapmadım” pişmanlığı bir gölge gibi insanın peşinde dolaşmaktadır. Peki, neden?

İnsanın kafatasının içinde yer alan hazinede Prefrontal Korteks adı verilen bir yapı bulunmaktadır. Beyinde en son gelişen yer, bu bölgedir ve üstüne aldığı görevler oldukça mühimdir. Aslını söylemek gerekirse bu yapı hepimizin aşina olduğu bir yapıdır. “Ergenlik” dersem bu yapı hakkında belki zihninizde bir şeyler canlanabilir. Çünkü Prefrontal Korteks, kullandığımız “olgunlaşmışsın” teriminin bir anlamda somut halidir. Kişilerın sosyal davranışlarını, karar verme süreçlerini, plan yapmalarını, hedef belirlemelerini, problem çözebilmelerini ve bunlarla beraber daha birçok şeyi yapan kısımdır. Bir anlamda kişilerı düşünen hayvan alanına yerleştirmiş olan alan işte bu alandır. Lakin bireyler her zaman kararlarını bu yapı ile tartıştıktan sonra vermez. Kişiler stres altında hissettiklerinde yahut her hangi bir duygunun yoğunluğunu yaşadığında çok süratli biçimde “sürüngen beyin” kontrolü ele almaktadır. Sürüngen beynin ise insana öğrettiği iki şey vardır: “Savaş” ya da “kaç”. Bu kadar stresli mekanlarda kişiler fark etmese bile, sürüngen beyin ve Prefrontal Korteksin savaşı vardır. Pişmanlık kavramı da genel olarak sürüngen beynin kazandığı savaşlar neticesinde ortaya çıkar. Çünkü Prefrontal Korteks karar verme anında ortadan kalktığı zaman kişilerda düşünen hayvan alanında değildir.

Hades, Orpheus ile anlaşma yaparken en zor şeyin bireylerin kendi duygularına hükmetmesi olduğunun farkındaydı. Bu yüzden, Orpheus’u kendi ile sınamıştı ve sınamayı geçemeyince onu günahların en büyüğünü yaşamaya mahkûm etmişti. Hisse senedi yatırımcısı da Orpheus gibi, günahların en büyüğüne mahkûm edilmiştir. Yatırımcı her gün piyasalarda kendi duygularıyla sınanmaktadır. Bu sınanma sonunda ise yatırımcının hissettiği şey hep “pişmanlıktır”. Yatırım yaptığı hisse kazanmış olsa bile bu pişmanlık duygusundan kurtulamamaktır. Çünkü yatırım yaptığı ya da yapmadığı hisse senedi ile her zaman kıyaslayacak başka hisse senetleri bulunmaktadır. Yatırım yaptığı hisse senedinin araştırmasını kendi yapmış bile olsa şüpheleri hiç bitmeyecek ve hep içini kemirmeye devam edecektir. Her seferinde erken satmış/almış ya da geç satmış/almış olacaktır. Fark etmese bile yatırım yapmış olduğu riskli piyasada, yatırımcının ilk hedefi yatırımından kâr sağlamak değil muhteşemi bulmaktır. Muhteşem kavramı ise yatırımcı için; hisse senedini en düşük düzeyde alıp en yüksek düzeyde satmasıdır. Sattığı hisse senedi yükselmeye devam ederse pişmanlık olur, aldığı hisse düşmeye devam ederse pişmanlık olur, satmayı düşündüğü hisseyi satmazsa pişmanlık, almayı düşündüğü…. Bu pişmanlık kıskacına piyasadaki yatırımcı için sonsuz olasılık eklenebilir.

Peki, yatırımcı ne yapabilir? Eğer yaptığınız işlem neticesinde elde ettiğiniz kâr hedeflediğiniz kâr ise muhteşeme odaklanmamalısınız. Çünkü yapılan birçok çalışmaya göre, pişmanlık duygusu tatminiyet duygusunun azalmasına sebep vermektedir. Odaklandığınız hatalı düşünce, tatminiyet duygunuzu azaltacak ve işleminiz kâr sağladığınız halde sizi mutlu edemeyecek. Bu durum bir sonraki yatırımının da kararlarını etkileyecektir. Bunun yanısıra Prefrontal Korteksin tembel bir varlık olduğunu ve kısa bir süre içinde düşünme görevinden ayrılıp yerini sürüngen beyine bıraktığını unutmayın. Bu yüzden, aklınızin bu geçişleri ne zaman yaptığını ve ne sıklıkla yaptığını anlamaya çalışın. Hangi koşullar oluştuğu zaman kontrolü kaybediyorsunuz ve kontrolü nasıl kaybediyorsunuz. Bunları çözümlemeye çalışmalısınız. Misal verilecek olursa; Hisse senedinde yaptığınız işlemden dolayı pişmanlık duyduğunuz zaman agresifleşiyor musunuz ya da yaptığınız işlemi görmemezlikten gelip kendinizi tamamen o işleme kapatıyor musunuz? Eğer kendinizi ve aklınızi tanırsanız en azından pişmanlık duyabileceğiniz sonuçları en aza indirebilirsiniz.

Zamanın süratli bir biçimde akıyor olması, birçok şeyin değişmesi ve alternatiflerin gün geçtikçe hızla artması yatırım yapılan piyasaları da etkilemektedir. Böyle süratli bir değişim yatırımcıların da gereksinimlerine ve isteklerine yansımaktadır. Yalnız bu yansımalar aynı biçimde pişmanlık ve tatminiyet duygularını da etkilemektedirler. Eskiden de yatırımcılar birçok seçenek arasında kalır ve pişmanlık duygusuna kapılırdı. Lakin şu anda kendi yatırımlarını kıyaslayacak çok fazla alternatif bulunmaktadır. Eğer ne istediğinize, bir yatırımdan ne kadar kâr beklentiniz olduğuna karar veremezseniz, işleminiz beklentinizi karşılasa da Orpheus gibi geriye dönüp olasılıklara bakarsınız. İşte tam o anda Hades’in laneti bir kere daha başlar…

Cemre Yoldaş

Ufak bir soru:

“Paul’ün elinde A firmasınin hisse senetleri bulunmaktadır. Geçen yıl onları B firmasınin hisseleriyle değiştirmeyi düşündü ama aksi yönde karar verdi. Şimdi B firmasınin hisse senetlerine geçiş yapsaydı varlığının 1.200 dolar tutarında artmış olacağını öğreniyor.

George’un elinde B firmasınin hisse senetleri bulunmaktadır. Geçen yıl A firmasınin hisse senetlerine geçiş yaptı. Şimdi B firmasınin hisse senetlerini elinde tutsaydı, varlığının 1.200 dolar tutarında artmış olacağını öğreniyor.”

Sorumuz basit; kim daha fazla pişmanlık duyacak?

Kaynaklar: Güney, Alp Eren: Tüketici Davranışları Yönünden Karar Alma Sürecinde Pişmanlık Duygusunun Tatminiyet İle İlişkisi Üzerine Bir Araştırma https://www.researchgate.net/publication/323395329_TUKETICI_DAVRANISLARI_ACISINDAN_KARAR_ALMA_SURECINDE_PISMANLIK_DUYGUSUNUN_TATMİNIYET_ILE_ILISKISI_UZERINE_BIR_ARASTIRMA

Orpheus | Yunan Mitolojisi

Şefik, Can: Klasik Yunan Mitolojisi

NOT: Yukarıdaki soru Daniel Kahneman’ın Süratli ve Yavaş Düşünme kitabından alınmış olup sonuçlar şu biçimdedir: Katılımcılar %8 oranında Paul’un %92 oranında ise George’nin pişmanlık duyacağını belirtmiştir.

Ziraat Yatırım’dan hisse önerisi ve portföy güncellemesi

Güldem Atabay & Semih Sakallı: Merkez Bankası “Quo Vadis?”

Tuncay Turşucu: Borsa ve Dolar’da Haftalık Yorum

BBVA Garanti Yatırım: BİST’te strateji

Leave A Reply

Your email address will not be published.